Performance. Co to takiego? Wyjaśnia profesor Jan Miodek

 Fot. Janusz WóJtowicz / Polskapresse

JAN MIODEK
Rzecz o języku

Performance – w performansie

Performance (czyt. perfomens) – ang. „przedstawienie, wykonanie, dokonanie” – to współczesny typ przedstawienia, widowiska opartego na improwizacji aktorskiej, zazwyczaj połączonej z elementami plastycznymi, wizualnymi. Elementem performance’u może być właściwie każdy przedmiot, obiekt lub temat wskazany czy zasugerowany przez artystę w trakcie występu.
Napisałem: „elementem performance’u...” – zgodnie z regułą użycia apostrofu. Jest on mianowicie interpunkcyjnym znakiem nieodczytanej głoski-litery. Ponieważ dopełniacz (drugi przypadek) tego angielskiego słowa ma u nas brzmienie „perfomensu”, należy postawić apostrof po nieodczytanym „e”. Gdy jednak czytam w pewnym artykule: „Nie było w tym performance’u nic kontrowersyjnego”, muszę zaprotestować. A dlaczego?

Autor posłużył się w swoim tekście zapisem dopełniacza – takim, który i ja przywołałem parę linijek wyżej, a tymczasem składnia „być w czymś” (w sklepie, w magazynie, w komisie, w obozie, w Chorzowie, w Londynie) wymaga postaci miejscownika. Jedynie możliwą formą w tym przypadku gramatycznym jest w naszym języku wariant w performansie („Nie było w tym performansie nic kontrowersyjnego”) – bez apostrofu, bo nie opuszczono w jego brzmieniu żadnej głoski. Autor z tym problemem graficznym, niestety, się nie uporał, a mógł to obce słowo pozostawić w wersji nieodmienionej, którą słowniki też dopuszczają, i byłoby po kłopocie („Nie było w tym performance nic kontrowersyjnego”).

Wracając zaś do mianownikowo-miejscownikowej pary performance – w performansie, dopowiedzmy, że możemy ją zasilić wielką liczbą przykładów z podobną wymianą głoskowo-literową konieczną w szóstym przypadku: NOT – NOT-u, ale w Nocie, Anatole France – Anatole’a France’a, ale o Anatole’u Fransie, Samuel Morse - alfabet Morse’a, ale o Samuelu Morsie, Claude Monet – o Claudzie Monecie, Oscar Wilde – Oscara Wilde’a, ale o Oscarze Wildzie, Jean-Paul Sartre – Jeana-Paula Sartre’a, ale o Jeanie-Paulu Sartrze.
Rządzi wszystkimi tymi przykładami nadrzędna reguła dotyczącą miejscownika liczby pojedynczej rzeczowników męskich twardotematowych: mają one końcówkę „-e” miękczącą poprzedzającą spółgłoskę: w performansie, w Nocie, o Fransie, o Morsie, o Monecie, o Wildzie, o Sartrze – tak jak o chłopie, o sąsiedzie, o świcie, o Szkocie, o Szwedzie, o kłopocie, w Sopocie, o stole, o kocie, o psie, o lwie, o kogucie, o hipopotamie itp.

Wyjątkiem są wyrazy dom, pan i syn, które – choć twardotematowe – ze względu na dużą frekwencję zachowały pierwotne brzmienia miejscownikowe z końcówką „-u”: w domu, o panu, o synu. Końcówkę „-u” mają też rzeczowniki rodzaju męskiego kończące się spółgłoskami „k”, „g”, „ch”: o buku, o krzaku, o Bogu, o głogu, o mchu, o zapachu.

Podobna dystrybucja końcówek „-e”, „-u” obowiązuje przy rzeczownikach rodzaju nijakiego – tę pierwszą mają rzeczowniki twardotematowe: w jeziorze, w oknie, na dziąśle, na krześle, w bagnie, w lustrze, w maśle. Dlaczego w takim razie od pary wyrazów rodzaju nijakiego dobro, zło tworzymy miejscowniki o dobru, o złu, a nie „o dobrze”, „o źle”? – pytają często użytkownicy polszczyzny. Te ostatnie brzmienia – odpowiadam – zderzają się brzmieniowo z przysłówkami dobrze, źle (zrobiłeś dobrze, zrobiłeś źle), stąd odejście od nadrzędnej zasady formalnej.

Jan Miodek

Prof. Jan Miodek

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Więcej na temat:
Więcej na temat:
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, wyłącz Adblock na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3